Βιβλιοκριτική: “Το διαρκές 1917”

Της Σταυρούλας Πουλημένη

“Είναι παράταιρη εποχή να βρει το δίκιο του ένας στίχος” έλεγε ο Άλκης Αλκαίος στην “Πρωινή ή βραδυνή Σερενάτα” και είναι αυτό το “παράταιρη” που βασανίζει το σύνολο του αφιερώματος του Rednotebook στην Οκτωβριανή Επανάσταση που φέρει τον τίτλο “Το διαρκές 1917”.  Ήταν παράταιρη η εποχή ή  παράταιρη η κατάληξη, και τελικά δεν βρήκε το δίκιο του αυτός ο στίχος; Παράταιρες εποχές σίγουρα δεν υπάρχουν, μιας και δεν υπάρχουν ούτε ιδανικές. Το ξέσπασμα  των μαζών της εποχής εκείνης έδειξε ότι το αίτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης, και πολύ περισσότερο η εμπλοκή των ανθρώπων στην υπόθεση αυτή, είναι ο βασικός μοχλός κίνησης της Iστορίας. Από αυτήν εξαρτάται η νίκη αλλά και η ήττα μια επανάστασης. Όπως σωστά αναφέρει  ο Αριστείδης Μπαλτάς, που τοποθετεί “τον Στάλιν στο ντιβάνι της ψυχανάλυσης”, “μια κίνηση  μαζών αποκτά την εμβέλεια να αποφέρει μια μείζονα πολιτική ανατροπή στο μέτρο που αποδεικνύεται ικανή να διαθέτει στην υπόθεση αυτής της ανατροπής τα σώματα και τις ψυχές των πολλών που τη συναπαρτίζουν και να τα διαθέτει χωρίς όριο, μέχρι θανάτου”.

Το αφιέρωμα του Rednotebook, μέσα από την ετερογένεια των κειμένων που το αποτελούν, προσπαθεί χωρίς ωραιοποιήσεις να διευρενήσει τις απαντήσεις σε ερωτήματα που τίθενται σήμερα σχετικά με διαφορετικές εκφάνσεις  της επανάστασης αυτής. Της επανάστασης που έγινε τότε, σε πείσμα της αμφισβήτησής της από τα σημερινά νεοφιλελεύθερα  ιδεολογήματα που επιμένουν να κάνουν  λόγο για το τέλος της ιστορίας, για “φυσικούς” κοινωνικούς νόμους, δηλαδή ουσιαστικά για το αναπότρεπτο της ηγεμονίας των ισχυρών και την επικράτηση της εργασιακής ζούγκλας. Η επανάσταση έγινε και στη συνέχεια ηττήθηκε. Αλλά έγινε!

Η συνάντηση του αστάθμητου με τις υλικές συνθήκες που καθορίζουν τις ταξικές συγκρούσεις οδήγησαν στο ξέσπασμά της,  διαμορφώνοντας νέες κοινωνικές σχέσεις, μορφές οργάνωσης αλλά και αιτήματα για διεκδικήσεις που ιστοριογραφικά παρατίθενται συνήθως σε δεύτερη μοίρα (όπως αυτή της γυναικείας χειραφέτησης). Τα σοβιέτ, οι πρώτες δομές εργατικής αυτοδιαχείρισης, δημιούργησαν όχι μόνο έναν διαφορετικό τρόπο οργάνωσης της εργασίας αλλά και συνολικά των σχέσεων της κοινωνίας έξω από τα όρια της κρατικής διεύθυνσης (μέχρι τουλάχιστον η τελευταία να τα οδηγήσει στο μαρασμό τους). Στην εκπαίδευση έγινε  προσπάθεια κατάργησης όλης της μέχρι τότε καταπιεστικής ιεραρχικής κουλτούρας καθηγητή-μαθητευόμενου, ενώ παράλληλα εισήχθη η αντίληψη της δημοκρατικής και εξισωτικής διεύθυνσης του σχολείου από όλα τα μέλη του.  Στην τέχνη επιχειρήθηκε η γεφυροποίηση της αντίθεσης μεταξύ λαού και “εστέτ” ενώ παράλληλα οι καλλιτέχνες αναζήτησαν τον ρόλο τους ως  κομμάτι μιας κοινωνίας που συμμετέχει στην καλλιτεχνική παραγωγή. Ακόμα, όμως, και το ζήτημα κοινωνίας-φύσης υπό το πνεύμα της ίσης πρόσβασης στους φυσικούς πόρους καθώς και αυτό της περιβαλλοντικής προστασίας απασχόλησαν τους πρωτεργάτες της επανάστασης,  μέχρι αυτά να ενταχθούν όπως και τα υπόλοιπα στα στενά πλαίσια του οικονομισμού, της ΝΕΠ και στους νόμους της ταχείας εκβιομηχάνισης (σοσιαλισμός ίσον σοβιέτ και εξηλεκτρισμός!).

Τα παραπάνω αλλά  και πολύ περισσότερες σημαντικές όψεις της επανάστασης παρουσιάζονται εκτενώς στο αφιέρωμα του Rednotebook, αναδεικνύοντας το πριν και το μετά, το όραμα μετουσιωμένο σε πράξη καθώς και την θλιβέρη του κατάληξη. Ενδεικτικά αναφέρουμε:  τις περιπέτειες του δημοκρατικού κομμουνισμού, που ο Νικόλας Σεβαστάκης δείχνει σε εκείνη την αγωνία για δημοκρατία και ελευθερία στο λαϊκό κίνημα, που δεν περιορίζεται στα όρια του κόμματος και δεν μετατρέπεται σε προνόμιο (καθώς, όπως έλεγε η Ρόζα για την ελευθερία, την στιγμή που θα μετατραπεί σε προνόμιο παύει να υπάρχει)· την πορεία της συνείδησης της εργατικής τάξης μέσα από γεγονότα σταθμούς· τις διακυμάνσεις της  γραμμής των μποσελβίκων σχετικά με τον τρόπο αλλαγής των κοινωνικών συνθηκών και τις απαντήσεις που δόθηκαν στο ερώτημα “πώς οργανώνεται η εργατική τάξη”· τις φιλοσοφικές διαμάχες στην ΕΣΣΔ (1922-1931) γύρω από τον μαρξισμό ή τους μαρξισμούς και την περίφημη αντιπαράθεση “διαλεκτικών” – “μηχανικιστών” για την σχέση της μαρξιστικής φιλοσοφίας με την επιστήμη, καθώς και τις εξελίξεις που οδήγησαν στην “μπολσεβικοποίηση” της φιλοσοφίας, όπως αποκαλεί ο Τάσος Μπέτζελος την προσπάθεια του σοβιετικού κράτους να καταστήσει τον “διαλεκτικό υλισμό” γενική επιστημονική αρχή (στην πραγματικότητα δόγμα) παντού και πάντα εφαρμοζόμενη και έτσι να τον αφυδατώσει από τις …διαλεκτικές του ρίζες.

Ο  Μαρκ Φερό, εν συνεχεία, μας εξηγεί τις διαφορετικές ερμηνείες (σταλινική, μετασταλινική, τροτσκιστική  και αυτή των εξορίστων) γύρω από το  ξέσπασμα της επανάστασης, ενώ ο Φερνάντο Κλαουντίν μεταφέρει την κόντρα Στάλιν-Τρότσκι και “αποκαλύπτει” τα όρια της οπτιμιστικής ανάλυσης του τελευταίου αναφορικά με την διαρκή εξάπλωση της επανάστασης.

Η επανάσταση δεν εξαπλώθηκε τελικά. Το νέο status  βασίστηκε σε εκείνες τις κοινωνικές σχέσεις που η επανάσταση επιδίωκε να ανατρέψει και που τελικά οδήγησαν στην αυτοακύρωσή της. 

Το σημαντικό, λοιπόν, της ύπαρξης του αφιερώματος αυτού είναι ότι αναζητεί όχι μόνο το πώς άλλαξε η επανάσταση τον τρόπο που βλέπουμε σήμερα τον κόσμο, αλλά και τους λόγους για τους οποίους οι πιο όμορφες στιγμές δημιουργίας και  ανατροπής του  συστήματος εκμετάλλευσης καταπνίγηκαν. Καταπνίγηκαν μέσα στην σταδιακή γραφειοκρατικοποίηση των δομών μαζικής δημοκρατικής συνδιαμόρφωσης που επιχειρήθηκαν και στην απαγόρευση της ελεύθερης σκέψης.

Σήμερα που η συζήτηση περί της δυνατότητας ριζικής ανατροπής της υπάρχουσας εξαθλιωτικής συνθήκης και κυρίως περί της δυνατότητας να χτίσουμε διαφορετικά τον κόσμο μας – άρα και τις σχέσεις μας- έχει ανοίξει και “στην πράξη”, η πολιτικοφιλοσοφική συζήτηση για όσα έγιναν τότε και για το αν θα μπορούσε να γίνουν διαφορετικά είναι παραπάνω από απαραίτητη για να δώσουμε περιεχόμενο στο όνειρο αυτό. Ίσως μόνον έτσι ο “στίχος” αυτός να βρει κάποτε το δίκιο του.

 

Στο αφιέρωμα γράφουν οι: Χρήστος Λάσκος, Χρήστος Σίμος, Νικόλας Βαγδούτης, Νάσος Ηλιόπουλος, Θανάσης Τσακίρης, Αλίκη Κοσυφολόγου, Λίνα Θεοδώρου, Εύη Πάτκου, Ελένη Λάλου, Τάσος Μπέτζελος, Μίκαελ Λεβί, Φερνάντο Κλαουντίν, Δημοσθένης Παπαδάτος-Αναγνωστόπουλος, Νικόλας Σεβαστάκης, Μαρία Ιορδανίδου, Φώτης Μπενλίσοϊ, Μαρκ Φερό, Παναγιώτης Σωτήρης, Αριστείδης Μπαλτάς, Άγγελος Ελεφάντης

Κεντρική διάθεση:
Εκδόσεις ΚΨΜ
www.kapsimi.gr 
τηλ. 210 3839711, fax 210-3839713, e-mail: info@kapsimi.gr

Σχόλια

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Loading…

0

Μειωμένη κατά 30% η κίνηση στην αγορά την περίοδο των Χριστουγέννων

Συναντάται ο Αλ. Τσίπρας με τον σύλλογο εργαζομένων στο ΤΤ